FAALİYET ALANI

Ham petrol rafinajı, petrol ürünleri ithalatı ve ihracatı. Petrokimya sanayi alanında faaliyet göstermek.

412.851 Milyar TL ( Net Dönem Karı)

TÜPRAŞ-Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. (TÜPRAŞ)’deki %51 oranına tekabül eden A Grubu İdare hissesinin satış yöntemi ile blok olarak satılmak suretiyle özelleştirilmesi için 29 Nisan 2005 tarihinde yayımlanan ihale ilanları ile ihale açılmış ve ihalede son teklif verme tarihi 2 Eylül 2005 olarak belirlenmiştir.
İhale şartnamesinde, katılımcıların ihaleye katılabilmek için tamamıyla karşılamaları gereken “ön yeterlilik” kriterleri yer almıştır. Bu şartlar Şartnamede özetle şu şekilde yer almıştır;

1) Katılımcı’nın, Toplam Varlıklarının en az 750.000.000 ABD Doları (yediyüzellimilyon) olması,

2) Katılımcı’nın, Toplam Özkaynaklarının ise en az 500.000.000 ABD Doları (beşyüzmilyon) olması,

3) Katılımcı’nın, Enerji Sektöründe doğrudan ya da dolaylı olarak tecrübe sahibi olması gerekmektedir.
İhale sürecinde yukarıda bahsi geçen ön yeterlilik kriterlerini sağlamış olan yaıtırmcılara ihaleye teklif verme öncesinde mevcut durum tespiti yapmak üzere Şirkete ait bilgilerin yer aldığı bilgisayar ortamında hazırlanan veri sitesini kullanım hakkı sağlanmıştır.

Son teklif verme tarihi olan 2 Eylül 2005 itibariyle, ihaleye aşağıda listesi yer alan 9 (dokuz) yatırımcı grubu teklif vermiş olup, her bir yatırımcı ile yapılan bire bir görüşmeyi takiben, 12 Eylül 2005 tarihinde tüm yatırımcıların katıldığı nihai pazarlık görüşmeleri yapılmıştır.

• OMV Aktiengesellschaft
• Polski Koncern Naftowy ORLEN SA - ZORLU Holding A.Ş. Ortak Girişim Grubu
• KOÇ-SHELL Ortak Girişim Grubu
• ENI S.pA Divisione Refining & Marketing
• Anadolu Uluslararası Tic. Ve Taş. A.Ş.-Çukurova Holding A.Ş. Ortak Girişim Grubu
• Indian Oil Corp. Ltd.- Çalık Enerji Sanayii ve Ticaret A.Ş. Ortak Girişim Grubu
• Ordu Yardımlaşma Kurumu Genel Müdürlüğü
• Petrol Ofisi A.Ş.-Tüpraş Aqusition Cons. Ortak Girişim Grubu
• MOL Hungarian Oil and Gas Public Ltd. Co.

Yatırımcılarla yapılan nihai pazarlık görüşmeleri neticesinde en yüksek teklifi 4.140.000.000 ABD Doları (dörtmilyaryüzkırkmilyon ABD Doları) olarak KOÇ-SHELL Ortak Girişim Grubu vermiştir. İhale sonucu Rekabet Kurulu’nun iznini müteakip Özelleştirme Yüksek Kurulunca  onaylanmış olup, sözleşme imza aşamasındadır.

Payı %

Bulunduğu il

Faaliyet Alanı

79,98

İstanbul

KURULUŞ 1983 yılında Kamu İktisadi Teşebbüslerinin daha verimli çalışmalarını sağlamak amacıyla yapılan düzenlemeler kapsamında, ülkemizdeki kamuya ait rafinerilerin bir çatı altında toplanması kararlaştırılmıştır. Bu amaçla, 1961 yılından beri faaliyet gösteren İPRAŞ’ın (İstanbul Petrol Rafinerisi A.Ş.) Ana Sözleşmesi, 25 Ekim 1983 tarihinde yapılan Olağanüstü Genel Kurul Toplantısı’nda TÜPRAŞ (Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş.) Ana Sözleşmesi’ne dönüştürülmüş ve TÜPRAŞ’ın tescil ve ilanı 16 Kasım 1983 tarihinde tamamlanmıştır.

İPRAŞ’ın İzmit Körfezi’nin Tütünçiftlik bölgesinde yaptırmış olduğu İzmit rafinerisinin yanı sıra o tarihe kadar Türkiye Petrolleri A.O.’na bağlı olarak faaliyet gösteren İzmir ve Batman rafinerileri ile yapımı devam eden Kırıkkale Rafinerisi de yeni kurulan TÜPRAŞ’a devredilmiştir. Özelleştirme Yüksek Kurulu’nun 5 Ekim 2001 tarih, 2001/54 sayılı kararı ile Pektim Petrokimya Holding A.Ş.’nin kurduğu ilk kompleks olan Yarımca Tesisleri TÜPRAŞ’a devredilmiş ve Körfez Petrokimya ve Rafineri Müdürlüğü adını almıştır.

Halen komplekste Emülsiyon Stiren Butadien Kauçuk (SBR), Solüsyon Butadien Kauçuk (CBR), Karbon Siyah. (KS), Polistiren (PS) ve Butadien Ekstraksiyon (BDX) fabrikaları üretime devam etmektedir.

ton/yıl olmuştur. TÜPRAŞ ülkemizin toplam rafinaj kapasitesinin %86’sına sahiptir. Şirketin ayrıca hampetrol, LPG ve diğer petrol ürünleri dışalımı için mükemmel bir altyapısı ve güçlü bir lojistik konumu bulunmaktadır.

ÖZELLEŞTİRME 10 Temmuz 1990 tarihinde özelleştirilmesine karar verilen TÜPRAŞ’ın sermayesi T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı’na devredilmiştir. 1991 yılında TÜPRAŞ’ın birinci halka arzı gerçekleştirilerek sermayesinin %2.5’i oranında A grubu hisse senedi halka arz edilmiştir. 1999 yılı sonu itibariyle TÜPRAŞ hisselerinin yaklaşık %3.58’i İstanbul Menkul Kıymetler Borsası’nda işlem görmekte, hisselerin kalan %96.42’lik bölümü ise Özelleştirme İdaresi Başkanlığı’nın elinde bulunmaktaydı. 2000 yılı Nisan ayında TÜPRAŞ hisselerinin ikinci halka arzının tamamlanmasıyla İstanbul ve Londra Menkul Kıymetler Borsalarında işlem gören A grubu hisselerin toplam sermayeye oranı %34.24’e yükselmiştir.

SERMAYE 22 Kasım 1990 tarihinde Kayıtlı Sermaye Sistemi’ne geçen TÜPRAŞ’ın 15 Ekim 2001 tarihinde yapılan Olağanüstü Genel Kurul Toplantısı’nda kayıtlı sermayesi 100 trilyon TL’ndan 500 trilyon TL’na yükseltilmiş olup, 24 Ekim 2001 tarih, 5410 sayılı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan edilmiştir. Yönetim Kurulunun 20 Haziran 2001 tarihinde aldığı karar uyarınca TÜPRAŞ’ın çıkarılmış sermayesi, bedelsiz olarak %235 artışla 250.4 trilyon TL’na yükseltilmiş, karar 24 Ekim 2001 tarih, 5410 sayılı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde yayınlanmıştır.

İŞTİRAKLER DİTAŞ . Deniz İşletmeciliği ve Tankerciliği A.Ş. Sermaye: 7,265 milyar TL, TÜPRAŞ’ın payı: %79.98

Ülkemizin en büyük 500 sanayi şirketi sıralamasında birinci olan TÜPRAŞ, 1999 ve 2000 yıllarında olduğu gibi 2001 yılında da üstün bir performans sergilemiştir. Doğu Avrupa ve Balkanların en büyük rafineri  şirketi sıfatını taşıyan TÜPRAŞ, Avrupa klasmanında da 7. sırada bulunmaktadır. Şirketimiz 1999 yılında yaşanan deprem felaketinin olumsuz etkilerini, doğru iş stratejileriyle çok kısa sürede atlatarak 2000 yılında yeniden yapılanmasını tamamlamış, yeni vizyon ve misyon tanımını yapmıştır. TÜPRAŞ’ın aynı yıl gerçekleştirdiği ikinci halka arz, ülkemiz tarihindeki ‘en büyük halka arz’ olarak kayıtlara geçerken şirket hisseleri İstanbul Menkul Kıymetler Borsası’nın yanı sıra Londra Borsası’nda da işlem görmeye başlamıştır.

Türkiye ekonomisi, 2000 yılının Kasım ayında yaşanan büyük likidite krizinin ardından 2001 Şubat ayında çok daha ciddi bir ekonomik krizle karşı karşıya kalmıştır. Krizin etkileri öncelikle finans sektöründe kendini göstermiş, faizlerdeki artışı döviz talebinin patlaması izlemiştir. Hükümetin aldığı karar ile, istikrar programının temelini teşkil eden ‘önceden belirlenmiş kur’ kriteri terk edilerek serbest kur sistemine geçilmiştir.

Kasım ve  Şubat krizlerinin ardından derin bir durgunluk dönemine giren Türkiye ekonomisi 2001 yılında %9.4 küçülmüştür. Ekonominin temelini oluşturan imalat sanayi sektörü %8.1 daralırken sanayi sektöründeki toplam daralma %7.5 düzeyinde olmuştur. Reel kesimde yatırımlar ve üretim durma noktasına gelmiş, kapasite kullanımı son on yılın en düşük seviyesi olan %70’lere gerilemiştir.

11 Eylül 2001’de Amerika Birleşik Devletleri’nde Dünya Ticaret Merkezi’ne ve Pentagon’a yapılan terörist eylem sadece ABD’yi etkilemekle kalmamış, küresel boyutta siyasi ve ekonomik problemlere neden olmuştur. Ekim ayının ikinci yarısında yılın en yüksek seviyesine çıkan döviz kurları ve aynı ay 44 cente kadar gerileyen İMKB-100 endeksi bu eylemin ülkemizdeki olumsuz etkilerinden bazılarıdır.

Mali ve reel sektörlere büyük zararlar veren 2000-2001 krizleri, Türkiye ekonomisini tarihinin en köklü ve en yaygın yapılanma ve dönüşüm sürecine itmiştir. Yeni dönem strateji ve hedefleri, ekonomiyi olası krizlere karşı güvenceye almak, piyasalarda güven duygusunu yeniden tesis etmek, ekonomik politikaları inandırıcı ve sürdürülebilir hale getirmektir.

Dünya ekonomisi ile uluslararası siyaseti doğrudan etkileyen önemli gelişmelerin altında yatan tek gerçeğin enerji, özellikle de petrol olduğu bilinmektedir. Ülkelerin kalkınmasında vazgeçilmez unsurların başında gelen enerji ve petrolün, küreselleşme sürecinin baş döndürücü bir hızla yaşandığı günümüzde stratejik önemi daha da artmıştır. Doğalgaz kullanımının artmasıyla gözden düşeceği sanılan petrol, talep görmeye devam etmiştir. Enerji ve petrol kullanımı ülkelerin kalkınma düzeyinin ve insanların yaşam standardının bir ölçüsüdür. Ancak kalkınma düzeyi arttıkça, petrol ve doğalgaza olan bağımlılık da artmaktadır.

2001 yılında 3.8 milyar ton olan yıllık dünya hampetrol arzının 2005 yılında 4.2, 2010 yılında ise 4.7 milyar ton olacağı Tahmin edilmektedir. Dünya tüketiminin de aynı paralelde seyredeceği, tüketimin 2001-2005 yılları arasında %1.9, 2005-2020 yılları arasında %2.2 artacağı düşünülmektedir. Petrolün varil başına Dated Brent fiyatının ise 2000 yılı sabit dolarıyla, 2005 yılında 21.94, 2010’da 22.73, 2020 yılında 25.70 dolar olacağı öngörülmektedir. Bu rakamlardan anlaşılacağı üzere, ekonomileri çökertecek astronomik fiyatların ortaya çıkması söz konusu olmayacaktır.

2001 faaliyet dönemi TÜPRAŞ’ın sağlam temeller üzerinde gelişimine devam ettiği bir yıl olmuştur. Ekonomik krizin olumsuz etkilerinin her sektörde kendini gösterdiği 2001 yılında TÜPRAŞ, üretimini yüksek performansla, eksiksiz ve aksatmadan gerçekleştirerek reel ekonominin itici gücü olduğunu bir kez daha kanıtlamıştır. 2001 yılı değerleriyle 11 katrilyon TL ciro yaratan TÜPRAŞ, ülke hazinesine 5.3 katrilyon TL (4.3 milyar dolar) vergi ve fon geliri sağlamıştır. Bu gelir tutarı, devletin toplam vergi ve fon gelirinin yaklaşık %20’si düzeyindedir.

2000 yılında 17 ağustos 1999 deprem ve yangın felaketinin yarattığı hasarı onardıktan hemen sonra Kasım-2000 ve Şubat-2001 krizlerine yakalanan TÜPRAŞ, 2001 yılında rafinerilerinde 20.4 milyon tonu ithal, 2.4 milyon tonu yerli olmak üzere toplam 22.8 milyon ton hampetrol işlemeyi başarmış, bir önceki yıla göre %7.1’lik bir artış sağlamış ve toplam kapasite kullanım oranını %82.6’ya yükseltmiştir.

Deprem ve yangın felaketinin yaşandığı 1999 yılında 23.5 milyon ton toplam satış gerçekleştiren TÜPRAŞ, Kasım krizinin yaşandığı 2000 yılında satışlarını 24.3 milyon tona yükseltmiş, 2001 yılında da ağır kriz ortamına ve 11 Eylül terör eyleminin yarattığı olumsuzluklara karşın toplam satışlarını bir önceki yıla göre %1.9 oranında artırarak 24.8 milyon ton düzeyine yükseltmiştir. 2001 yılında daralan yurt içi petrol ürünleri  piyasasında TÜPRAŞ’ın pazar payı %81’in üzerine çıkmıştır.

Ekonomik kriz ve artan ürün fiyatları nedeniyle yurt içi talebin azalması sonucunda yurt dışına yönelen TÜPRAŞ 2001 yılında 1.9 milyon ton ürün ihracatından 300 milyon dolar döviz geliri elde etmiş, döviz gelirleri bir önceki yıla göre %62 artmıştır.

Ürün fiyatlarının, petrol piyasalarında hampetrol fiyatlarındaki değişimler paralelinde değişmemesi, rafineri marjlarının yükselmesine ya da düşmesine neden olmaktadır. Ayrıca Türkiye’de petrol ürünlerinin fiyatları belirlenirken Akdeniz piyasasının fiyatları baz alındığından, TÜPRAŞ’ın karlılığı doğrudan uluslararası piyasalardaki dengelerle ilişkilidir. 2001 yılında ortalama olarak TÜPRAŞ, Akdeniz piyasası kompleks rafinerilerinden daha fazla kar marjı sağlamayı başararak ağır ekonomik krize, 11 Eylül terör eyleminin başta turizm sektörü olmak üzere  tüm olumsuz etkilerine ve uluslararası çevre yükümlülükleri için ayrılan karşılıklara rağmen 2001 yılını 283.5 trilyon TL vergi öncesi, 188.6 trilyon TL net kar ile kapatmış ve Türkiye’nin en yüksek kar elde eden şirketi olmuştur. Önemli bir başarı da işletme karının toplam kazanç içindeki payının 1999 yılında %45 iken, 2000 yılında %77’ye, 2001 yılında ise %91’e yükseltilmiş olmasıdır.

TÜPRAŞ’ın, ‘Türkiye enerji sektörünün lider kuruluşu ve dünya klasında bir rafineri şirketi olmak’ şeklinde tanımladığı vizyonuna ulaşmak için belirlediği yakın ve orta vadeli stratejilerinin başında, işletme faaliyetlerinden elde edilen karın artırılması gelmektedir. Bu kapsamda rafinerilerimizde karlılığı artırmak ve kapasite kullanım oranlarını yükseltmek amacıyla çeşitli

yatırım projeleri başlatılmıştır. 1989-2004 dönemini kapsayan Master Yatırım Planı çerçevesinde uygulamaya koyulan ve 2.0 milyar dolar tutarındaki projelerin 1.3 milyar dolarlık bölümü 2001 yıl sonu itibariyle tamamlanmış olup, 700 milyon dolarlık kısmı devam etmektedir. 2001 yıl. TÜPRAŞ yatırımları için Devlet Planlama Teşkilatı’nca onaylanan 153 trilyon TL yatırım ödeneğine karşılık yıl içinde 206 trilyon TL harcama yapılarak, başka endüstrilerdeki olağanüstü daralmaya rağmen %135’lik fiziki gerçekleşme sağlanmıştır.

TÜPRAŞ, projelendirdiği ve uygulamaya koyduğu tüm yatırımlarında verimliliği ve kar optimizasyonunu gözettiği kadar, emniyet, çevre ve toplum sağlığı konularına da son derece hassas yaklaşmaktadır. Nihai hedefimiz, mevcut yasa ve yönetmeliklere uygun olarak faaliyet göstermek, çevre koruma bilincini yerleştirerek AB standartlarında üretim yapmaktır.

Doğru tanımlanmış ve etkin uygulanan iş stratejileri ve politikaları TÜPRAŞ’ın sürdürülebilir ve karlı büyüme yolundaki en önemli kılavuzları olmaya devam edecektir. TÜPRAŞ’ın yakın ve orta vadeli stratejilerinin ana unsurları rafinaj kapasitesinin artırılması, maliyetlerin azaltılması, kar optimizasyonu, AB standartlarında üretim, organizasyon yapısının yeniden düzenlenmesi  ve  toplam  kalite  yönetim  sistemlerinin  uygulanmasıdır.  Bu  kapsamda  Petkim  Yarımca  Kompleksi 1 Kasım 2001 tarihinde çalışır durumda 5 petrokimya ünitesi ile birlikte tarafımızca devralınmış, böylece rafineri petrokimya birlikteliğinin yaratacağı sinerjiden yararlanılmaya başlanmıştır. Tesisin arazisi yeni bir rafineri kurmaya elverişli olduğundan, yeni rafineri için ön fizibilite çalışmaları süratle devam etmektedir.

2002 yılında TÜPRAŞ, 23 milyon ton hampetrol işlemek suretiyle, ihraç edilecek ürünlerle birlikte 25 milyon ton dolayında ürün pazarlamayı planlamaktadır. Böylelikle KDV hariç yaklaşık 21 katrilyon TL’lık  (12 milyar dolar) bir ciroya ulaşılması, 2004 yılı sonuna kadar, yeni rafineri hariç, 700 milyon dolar tutarında yatırım harcaması yapılması hedeflenmektedir. TÜPRAŞ, ülkenin ve yatırımcılarının kaynaklarını en verimli şekilde kullanarak yaratacağı yüksek katma değerlerle güven ve kalite sunmaya devam edecektir.