Özelleştirme çalışmaları, 1984 yılında kamuya ait
yarım kalmış tesislerin tamamlanması veya yerine
yeni bir tesis kurulması amacı ile özel sektöre
devri uygulamaları ile başlamıştır.
1986
yılından itibaren
hız kazanan ve tamamı kamuya ait veya kamu
iştiraki olan kuruluşlardaki kamu paylarının
özelleştirme kapsamına alınması yoluyla yürütülen
program çerçevesinde, İdare tarafından bugüne
kadar 196 kuruluşta hisse senedi veya varlık
satış/devir işlemi yapılmış ve bu
kuruluşlardan 187’sinde hiç kamu payı
kalmamıştır.
1985
yılından bugüne kadar gerçekleştirilen
özelleştirme uygulamalarının toplam tutarı 36 milyar $ düzeyindedir.
Bir bölümü
vadeli ve döviz cinsinden gerçekleştirilen bu
hisse senedi ve varlık satış işlemlerinden 31
Aralık 2004 itibariyle 4.5 milyar YTL (8.6 milyar
$) net giriş sağlanmıştır. Yıl bazında
uygulama tutarı ile net giriş tutarı arasındaki
fark, vadeli işlemlere ilişkin taksit
ödemelerinden kaynaklanmaktadır.
Özelleştirme kapsamındaki kuruluşlardan elde
edilen 0.9 milyar YTL’lik (2.3 milyar $)
temettü geliri ve 4.1 milyar YTL’lik (3.4 milyar
$) diğer kaynaklarla birlikte 1985 – 31 Aralık
2004 dönemi toplam kaynakları 9.5 milyar YTL
(14.3 milyar $) düzeyine ulaşmaktadır.
Aynı
dönemde özelleştirme uygulamaları çerçevesinde
9.2 milyar YTL (13.9 milyar $) tutarında
kullanım gerçekleştirilmiştir. Özelleştirme
uygulamalarına ilişkin kullanımların % 98’lik bir
bölümü, kapsamdaki kuruluşlara sermaye iştiraki,
kredi borçları ve personel ödemeleri, özelleştirme
bonoları ve Hazine’ye aktarmaya ilişkin ödenen
tutarlardır.
Özelleştirme uygulamaları sonucunda elde edilen
kaynakların kullanımı 3 ana başlık altında
toplanmaktadır.
Bunlardan
ilki özelleştirme
kapsamındaki kuruluşlara yapılan ödemelerdir. 6.1
milyar $ düzeyinde ve toplam kaynakların %44’ünü
kapsayan bu tutar, kuruluşlara yapılan sermaye
iştirakleri, verilen krediler, çalışanlara yönelik
iş kaybı ve özelleştirme sonrası tazminatları ile
emeklilik primi ödemeleri gibi kullanım
kalemlerinden oluşmaktadır.
İkinci
büyük kullanım
kalemini ise, aynı tarih itibariyle 3.6 milyar $
düzeyinde ve toplam kullanımların % 26’sını
kapsayan ve Hazineye ve Hazine bünyesinde bulunan
Kamu Ortaklığı Fonu’na yapılan aktarmalardan
oluşturmaktadır. Bu Fon’un kullanım alanı ise
mevzuatla sadece baraj, otoyol ve içme suları gibi
altyapı tesislerinin finansmanıyla
sınırlandırılmıştır. 26 Mayıs 2000 tarihinde
yürürlüğe giren 4568 sayılı Kanun çerçevesinde,
2001 yılından beri aktarma yapılmamıştır.
Üçüncü
kullanım kalemi ise,
özelleştirme uygulamaları için çıkarılan bono ve
tahvil ödemeleri gibi tutarlardan oluşmaktadır. Bu
ödemelerin toplamı da yine aynı dönemde 3.9 milyar
$ düzeyinde olup, toplam kullanımların %28’ini
kapsamaktadır.
Yukarıda
belirtilen üç ana kullanım kalemi toplamı olan
13.6 milyar $ düzeyindeki tutar, toplam
kullanımların % 98’ini kapsamakta ve özelleştirme
olgusu var olsa da, olmasa da, devletin bir
şekilde Hazinesinden yapmak zorunda olduğu
tutarlardan oluşmaktadır.
Bu arada
özelleştirmeye bağlı olarak yapılan ve
gider-masraf olarak tanımlanabilecek, uygulamalar
için yapılan danışmanlık, ihale ilanları ile
reklam ve tanıtım giderleri ise toplam
kullanımların yalnızca % 1’ini oluşturmaktadır.